Mijn tussenkomst in de Commissie Cultuur over het subsidiebeleid van Sven Gatz

Meneer de minister, het was me de zomer wel. In juli, terwijl iedereen op vakantie was en in zijn hangmat lag, werden de desastreuze beslissingen duidelijk die u heeft genomen over de projectsubsidies.  En u leek ook wel in uw hangmat te vertoeven. Want eenmededeling van uw kant kwam wel heel erg laat.

De feiten zijn gekend:

  • 150 organisaties vragen in de tweede subsidieronde samen 5,9 miljoen euro aan Daarvan kreeg de helft, 70 organisaties, een dubbel positief advies van de bevoegde adviesorganen en de administraties, goed voor een geadviseerd bedrag van 2,4 miljoen.
  • De uiteindelijke beslissing van de minister geeft in totaal 1 miljoen euro aan 29 organisaties: dit is amper 41 % van de positief geadviseerde aanvragen.
  • 130 individuele kunstenaars vroegen bijna 2 miljoen Het advies van de commissie: 800,000 euro voor 59 goedgekeurde dossiers. Dit wordt gereduceerd tot300.000 euro voor slechts 21 kunstenaars.

Dit is du jamais vu: 

  • Zo’n lage toekenningsgraad is nog nooit vertoond
  • Er is veel onrust gezaaid in het meest kwetsbare deel van de sector
  • Minder dan 40 % van alle dubbel positief geadviseerde projecten krijgen subsidies van de minister
  • Het budget voor de individuele kunstenaar en de projectorganisatie is gedaald van ruim 10 miljoen in 2013 naar 6,5 miljoen vandaag

“Als er iets duidelijk wordt uit dit verhaal van de projectsubsidies, is het dat men nog niet begrepen heeft dat je in een jonge garde moet investeren als je morgen ook nog gerenommeerde kunstenaars wil overhouden” (Tom Bonte in een artikel van Brusselnieuws).

De kunstenaars hebben hierop gereageerd met een protestactie tijdens het Theater aan Zee festival in Oostende. Hier waren zo’n vijfhonderd actievoerders en sympathisanten verzameld. Ook zijn er verschillende open brieven verstuurd (oKo, State of the Arts, Nicc, Hart boven hard, Hoog tijd) ondertekend door honderden sympathisanten. En er zullen nog acties volgen.

U rechtvaardigt uw beslissing: “Ik volg hierbij in de grootst mogelijke mate en binnen de perken van de beschikbare middelen de adviezen van de commissies die de projecten beoordelen”[1]. En naar uw administratie formuleert u het als volgt: “Zoals reeds besproken met uw diensten, hebben wij de projectsubsidietabellen voor individuele kunstenaars en organisaties nog strenger aangepakt”[2]

In de feiten:

In een pennetrek zet u de adviescommissies en uw administraite buiten spel en gaat u ook in tegen het advies van administratie. Want u volgt de adviezen van de commissies niet

  • U volgt maar 41% van de dubbel positieve beoordelingen.
  • Zeven dubbel afgekeurde projecten zijn door u uit de prullenbak gevist en krijgen toch subsidies (dubbel zoveel als Schauvliege in haar eerste drie jaren).
  • En in sommige dossiers ruikt het zelfs naar vriendjespolitiek . U weet zelf wel over welk dossiers het gaat, en als minister zal u toch wel weten dat u op zijn minst geen verdenking mag opwerpen. En zo lijkt het echt wel wie de juiste kleur heeft, krijgt van de minister. En u kan bij hoog en laag beweren dat het niet zo is, maar de feiten spreken voor zich.

                           Vertrouwen, willekeur en oude politieke cultuur

U herhaalt steeds dat er gewoon geen geld is. maar dat verklaart niet waarom plots de projectsubsidies 40% moeten besparen terwijl u 7,5% had aangekondigd. dus ofwel heeft minder geld dan voorzien en dan was u niet eerlijk in de aankondiging van de cijfers van de besparing. ofwel spaart u geld op voor iets anders en dit ten koste van de projectsubsidies. Dat is niet eerlijk in het respecteren van het Kunstendecreet en de adviezen.

Zelden heb ik het vertrouwen van de sector in u zo zien afbrokkelen, of het nu over directeuren van cultuurhuizen gaat of over organisaties gaat. u maakt beloftes die u niet nakomt.

De verontwaardiging van de kunstenaars betreft onder meer deze willekeur en oude politieke cultuur. U legt de inhoudelijke en financiële adviezen van de commissies langs u neer. Lobbying loont, een goed dossier niet meer. U kan dan wel bij hoog en laag verdedigen dat het niet zo is, maar de feiten spreken voor zich.

In een lezersbrief van Dries Douibi “Ik was dan ook positief verrast toen u in enkele publieke debatten bij het begin van uw aanstelling verklaarde dat er geen uitzonderingen zouden worden gemaakt en u de secure adviezen van de beoordelingscommissie en het agentschap Kunsten en Erfgoed zou volgen. Dat er geen plaats zou zijn voor politiek én cultureel gelobby. Daar hebt u mij het afgelopen jaarteleurgesteld.”

U argumenteert dat er is geen geld is en dat er bespaard moet worden, en dat het vanaf 2017 beter wordt,klopt niét: Dit is communicatieve framing.

U zegt het zelf: “Ja, het geld is nu eenmaal beperkt. Blijkbaar hebben we grote moeite om dat met z’n allen te aanvaarden”.[3] En daarmee plaatst u al de klagers onmiddellijk in het hoekje van wereldvreemde pipo’s.

Waarom klopt uw redenering niet?

  • Omdat er is blijkbaar wel geld voor negatief beoordeelde projecten.
  • Een aantal projecten krijgt van de minister zelfs meer subsidie dan het geadviseerd bedrag. The happy few.
  • En nog meer, uit de kranten en briefwisseling lezen we dat u een deel de projectsubsidies achter de hand voor internationale projecten later in het jaar.

Uw raadgever stelt dat u de ‘ingehouden’ middelen uit de projectenpot zal inzetten voor internationale aanvragen die we dit jaar verwachten; U zal begrijpen dat ik brand van ongeduld over hoeveel dat gaat en over welke projecten dat gaat. Enlighten me.

Deze mededeling staat echter haaks op de boodschap die de Afdeling Kunsten en Erfgoed vlak daarna (op 4 augustus jl.) verspreidde, namelijk dat de kans klein is dat in 2015 nog nieuwe aanvragen voor de subsidiëring van reis-, verblijf- en transportkosten gehonoreerd zullen  worden. Reden daarvoor  “het al zeer hoge aantal aanvragen” voor dit jaar. De reden die u geeft om significant minder subsidie toe te kennen dan werd geadviseerd, blijkt dus niet echt te kloppen. (oKo Open brief 150812)

Wel beleidsverklaringen, geen beleidsdaden

Heel veel woorden, geen daden. En ik heb er hier een aantal op een rijtje gezet.

U maakt beloftes die u niet nakomt. Wel woorden maar geen daden. En lijkt het alsof uw beleidsverklaring alleen maar communicatieretorica is en geen echt beleid.

  1. U zegt dat “de sociaaleconomische positie van kunstenaars en de positie van kunstenaars in het algemeen versterken een belangrijke prioriteit is.” Dat we kunstenaars moeten koesteren, zij zijn de hoeksteen van een kwaliteitsvol kunstenlandschap” En ik ben het daar met u eens.
    Maar wat doet u in uw dadendrang? U doet quasi niets in deze projectronde voor kunstenaars. Integendeel u duwt ze de financiële dieperik in.
  1. U zegt dat het probleem van de armoede onder kunstenaars in Vlaandereninderdaad problematisch is. 64 % van de respondenten geeft aan niet te kunnen leven van alleen het kunstenaarschap. ((((Ongeveer de helft van de kunstenaars verdient er gemiddeld minder dan € 10.000 per jaar aan, wat ver onder het minimuminkomen ligt. De kunstenaarspraktijk lijdt onder deze financiële beperkingen: 33 % zegt wegens financiële redenen te moeten besparen op materiaal. 20 % moest stoppen met de huur van een werkruimte))))
    Maar wat doet u? U dwingt hen echter in het beste geval in de situatie vanondersubsidiering en in het slechtste geval dwingt u hen om hun werk stop te zetten.
  1. U zegt dat diversiteit belangrijk is: Wie heel zijn leven of zelfs generatie op generatie uitsluiting ervaart (sociaal en structureel), vindt zijn weg niet naar het brede culturele veld. Cultuur zou nochtans een dagelijkse en vertrouwde leer- en leefomgeving moeten zijn voor ieder mens”.
    Maar wat doet u? Zelfs daar bent u niet consequent.  U weigert echter de subsidie aan de enige allochtone kunstenaar, Redouan Mriziga Deze werd dubbel positief geadviseerd.
  2. U verwacht terecht verantwoordelijkheid van de sector om meer kleur in de theaterzaal te brengen; maar daar waar u de sleutel in handen hebt; daar geeft u niet thuis. Bijzonder teleurstellend voor een minister van cultuur. En opnieuw een bewijs dat u woorden niet omgezet worden in daden
  3. U zeg dat werken met een ranking niet werkbaar was, omdat je geen appelen met peren kan vergelijken.
    Maar wat doet u in de feiten? Maar u gebruikt wel het systeem van de ranking.Begrijpe wie begrijpe kan.
  4. U zegt ‘voldoende artistiek budget te vrijwaren bij druk op de middelen’ en ‘aandacht te besteden aan een correcte vergoeding van kunstenaars’.
    Wat doet u? Het budget voor de individuele kunstenaar en de projectorganisatie is echter op twee jaar tijd van 10 naar 5,6 miljoen gedaald.

Dat zijn de daden en die staan haaks op uw beleidsverklaringen.

Slecht bestuur

Bij grote kunstinstellingen werd 2% bespaard, bij de structureel  ondersteunde organisaties 7,5% en bij de projecten plots 40% ten aanzien van 2013. dit was niet  op voorhand aangekondigd! daarom alleen al getuigt dit gewoon van slecht  bestuur. (Diederik Peeters, kunstenaar en lid van SPIN, een kleine artist-run organisaties)

Een goed beleid begint bij duidelijke communicatie over de financiële contouren

U zegt met een zekere dedain dat “sommige projecten al in de programmabrochures waren opgenomen is niet mijn verantwoordelijkheid. Men kan speculeren dat het wel in orde zal komen, maar de overheid is nooit verplicht om subsidies te geven – zelfs in het geval van een positief advies

“Deze kwestie is zelfs geen ideologische twistappel meer, maar gewoon een geval vanonbetrouwbaar bestuur.”. (Open brief aan min. Gatz DM 150820)

En daarom  heb ik een aantal prangende vragen 

  • Om de discussie in een correct daglicht te plaatsen: welke het beschikbare budget is voor projecten en beurzen in (het begrotingsjaar) 2015? Hoe verhoudt zich dat ten opzichte van het budget van 2014?
  • Heeft de minister dit bedrag gereorganiseerd? Hoeveel heeft u besteed in deze ronde en hoeveel is nog beschikbaar voor de volgende ronde van 2015?
  • Op welke manier rijmt uw subsidiebeleid met uw visienota, waarin u de  kunstenaar centraal zet?
  • Er zijn meerdere negatieve geadviseerde aanvragen ‘opgevist. Dat is uw prerogatief. Maar het komt als onrechtvaardig over als u daarnaast veel dubbel positief geadviseerde projecten niet honoreert? Waarom hebt u deze keuze gemaakt?
  • Waar heeft u uw selectie op gebaseerd?
  • Wat voor rol hebben de adviescommissies nog, als u zo te werk gaat?
  • Is er een bedrag doorgeschoven naar het budget internationaal? Wanneer en op welke wijze is deze beslissing genomen? Over welke projecten gaat het? Uw woordvoerder verklaarde dat u de ‘ingehouden’ middelen uit de projectenpot zal inzetten voor internationale aanvragen die dit jaar worden verwacht.
  • Werd dit bedrag vooraf duidelijk gecommuniceerd aan de beoordelingscommissies en de administratie (Kunsten)?
  • Wat voorspelt dit voor de toekomst van het talent Vlaamse kunstwereld?
  • Bent u bereid in te gaan op de vraag van oKo om de actueel gecommuniceerde beslissing te heroverwegen en om corrigerende maatregelen te treffen?

Repliek

  • Rond alternatieve financiering

De alternatieve financiering is uw nieuwe grote dada. Daarin lijkt voorbij aan de wat de sector vandaag al doet. Opnieuw schildert u ze af als een soort wereldvreemde pipo’s die niet weten wat er in de wereld gebeurt.

U zegt dat u graag met de sector wilt meezoeken naar nieuwe financiële middelen. U zegt een grote voorstander van aanvullende privémiddelen te zijn: U zegt “Dat hoeft niet de nieuwe heilsleer te worden, maar vandaag missen we daar kansen. Denk aan het systeem van taxshelter in de filmsector. Dat kan misschien investeringen in cultuur aantrekkelijk maken”.

De kunstensector kreeg in 2012 bijna 205 miljoen euro subsidie. Toch haalde de sector dat jaar 331,3 miljoen euro inkomsten binnen. Dat betekent dat 126,7 miljoen euro, of 38,1 procent ‘uit de markt’ werd gehaald, vooral via de opbrengst van tickets en horeca. Vb. Vooruit 56,7% eigen inkomsten, Theater aan Zee 80% eigen inkomsten. Het Toneelhuis komt aan 25,1 procent, het NTGent aan 29,3 procent, deSingel aan 29,7 procent en de KVS aan 22,1 procent.

U moet mij eens uitleggen waar het Kaaitheater kansen mist, waar de KVS kansen mist, waar het Batard festival kansen mist.

  • De praktijk

Velen begrijpen u redenering niet, maar ik denk dat u een minister bent met een plan. Een plan dat u niet helemaal zelf bedacht hebt, omdat u niet mee aan de regeringstafel zat. Maar u hebt een plan in handen toegestopt gekregen. U wil de verantwoordelijkheid voor de instroom van jong talent doorsluizen naar de sector én tevens matig in te zetten op projectsubsidies. Zo dreigt u echter de vleugels van jonge en/of beginnende kunstenaars en kunstorganisaties te knippen. En zo ontpopt u zich als een wolf in schapenvacht.

Ten slot citeer ik uw woorden: “Vroeger ontfermde de gegoede burgerij zich over de hoge kunsten zoals opera en musea. De overheid heeft die rol overgenomen met subsidies. Nu de overheidsfinanciering onder druk staat, moeten we misschien weer een beroep doen op privégeld van schatrijke landgenoten”. (Knack 150909) Meneer de minister mijn haren gingen rechtop staan toen ik dit las. U katapuleert het kunstenbeleid terug naar de 19e eeuw. Ik hoop dat u uzelf nog in de spiegel durft aankijken.

[1] Sven Gatz in open brief in De Morgen. 21 augstus 2015

[2] In een interne mededeling van zijn administratie. 23 juli 2015.

[3] Sven Gatz in open brief in De Morgen. 21 augstus 2015

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s