Verschraling, drooglegging, culturele verpaupering: is dat uw vrijheid, Sven Gatz?

150318 Trinity

Onder het mom van ‘vrijheid’ worden gemeenten niet langer verplicht om een deel van hun middelen in te zetten in hun culturele centra en bibliotheken. Vrijheid als verkooppraatje om besparingen in de cultuursector te verantwoorden, het is eens wat anders. Vlaams minister van Cultuur Sven Gatz verdedigt zich met het argument dat gemeenten dezelfde middelen blijven krijgen, maar dat ze nu kunnen kiezen wat ze met dat potje doen. ‘We onderschatten te vaak de kracht van een lokale gemeenschap’, zegt Gatz. ‘Ik sluit niet uit dat hier en daar een bibliotheek sluit of gemeenten minder in cultuur zullen investeren (sic), maar het debat ten gronde gaat daar niet over. Het gaat daarentegen over de manier waarop ze (willen) verbinden.’ Bart Somers trad gisteren zijn partijgenoot bij in een opiniestuk in deze krant. ‘We moeten af van de keizer-koster-relatie tussen Vlaamse overheid en gemeenten.’

Het is de volgende stap in een sluipend proces: onzichtbaar, maar venijnig en op termijn bijzonder schadelijk voor het cultuuraanbod dat Vlaanderen zo rijk maakt. Ondanks zijn beloftes slaagt Gatz er niet in om zich te onttrekken aan de logica van deze rechtse regering: vertrouwen, verbinden, vooruitgaan doet zij door met een pennentrek komaf te maken met al die zaken die we delen, die een samenleving warm maken. In naam van ‘de vrijheid’ worden bibliotheken en culturele centra nu de mond gesnoerd. Maar dan is mijn vraag aan de heren Gatz en Somers: wat dan met de vrijheid van de cultuurgebruiker? Wat dan met de vrijheid van de bibliotheekbezoeker? De verplichting die destijds aan gemeenten werd opgelegd om minstens een deeltje van hun middelen toe te wijzen aan cultuur werd ingevoerd precies om dezelfde reden: vrijheid. De vrijheid om te emanciperen, om van cultuur te proeven, om je geest te verruimen en last but not least de vrijheid om te verbinden. Nu krijgen gemeenten de ‘vrijheid’ om ook in beton te investeren.

Beide heren raken met hun pleidooi een gevoelige snaar. Nog meer dan de boeken en de voorstellingen zelf gaat het mij precies daarover: de emanciperende én sociale functie die bibliotheken en culturele centra in een lokale gemeenschap invullen. Zo was er vroeger een verplichting om wijkbibliotheken te hebben. Die verplichting is intussen verdwenen, met alle gevolgen van dien. In 2013 was het aantal geslonken tot 330, terwijl dat er in 2008 nog 425 waren. In 2013 alleen al sloten er maar liefst 45 en de neerwaartse spiraal is nog volop aan de gang. Die tendens zal zich zeker doorzetten als de bevoegdheid voor het bibliotheekbeleid vanaf 2016 verder versplintert. Hetzelfde geldt voor onze culturele centra. Waar zit jullie vrijheid dan, vraag ik mij af? Waarom zou een burgemeester in godsnaam nog geld spenderen aan een dure productie, als hij daar niet meer toe verplicht wordt? Verschraling, drooglegging, culturele verpaupering: is dat uw vrijheid?

Uw maatregelen deden me ongewild terugdenken aan de tijd dat uren in de bib spendeerde. Elk vrij moment was ik er te vinden om mijn vertwijfeling en onzekerheid een halt toe te roepen. Want onzeker was ik als allochtone arbeidsdochter. Stapels tijdschriften nam ik er door om te begrijpen waar mijn vriendinnen het over hadden. Ik kende elke film die toen in de bioscoop werd gedraaid én alle recensies, zonder maar er maar één voet gezet te hebben. Dankzij mijn bib kon ik meepraten over een wereld die nog niet de mijne was, maar die ik moest leren kennen om erbij te horen. Door boeken te lezen kon ik me bovendien terugtrekken in mijn eigen wereld en die meteen groter maken. Hugo Claus en Hanif Kureishi werden zo mijn grootste gesprekspartners. Zoals Jerzy Kosinski het ooit zo mooi verwoordde: ‘De bibliotheek was dé plaats waar ik kon uitzoeken wie ik was en wie ik zou worden.’

Minister Gatz lanceerde onlangs zijn ‘burgerkabinet’, een initiatief om burgers actief te betrekken bij het cultuurbeleid. Dat juich ik toe, maar het staat in schril contrast met het beleid dat hij in Vlaanderen vloert. Hij promoot nabijheid, inspraak en participatie in woorden, maar uit zijn daden on the field blijkt alleen maar het tegenovergestelde. Verschraling loert nu om de hoek, zowel in onze bibliotheken als in de culturele huizen dicht bij ons in de buurt. Nochtans vormen zij de schatkamers van een gemeenschap en een basisrecht waar we decennia voor gestreden hebben. De nieuwe vrijheid van Sven Gatz en Bart Somers katapulteert ons terug in de tijd.

Verschenen op www.demorgen.be, op 18 maart 2015.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s