Politici over alle partijgrenzen heen, indignez-vous!

Zinneke_copyright Jihad Guenaou

Cultuur is een heel krachtig instrument om bruggen te slaan en mensen te verenigen. Foto Zinneke Parade, Copyright Jihad Guenaou. 

“Scheppen is weerstand bieden. Weerstand bieden is scheppen.” Ik moest gisteren aan deze krachtige woorden denken van Stéphane Hessel uit zijn essay ‘Indignez-vous!’ toen ik de open brief las van de 65 Belgische cultuurmakers die oproepen om de kaalslag in de Europese cultuursector halt toe te roepen en las over de campagne van het Toneelhuis en Guy Cassiers rond de waarde van kunst. Een van de meest essentiële eigenschappen van de mensheid, meent Hessel, is “het vermogen om in opstand te komen en het engagement dat daaruit vloeit”. Dat is exact wat de Belgische cultuurmakers nu doen.

Cultuur heeft de unieke kracht om ramen, deuren en geesten open te gooien. Goede kunst houdt in de woorden van de Amerikaanse cultuurfilosofe Martha Nussbaum “de politieke cultuur vitaal, zorgt ervoor dat mensen zich niet alleen laten leiden door autoriteiten en traditie, maar zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun leven”.

Ikzelf heb de smaak van cultuur pas echt te pakken gekregen toen ik in de middelbare school naar een monoloog van Jan Decleir ging kijken. Jan Decleir als Gilles de Rais. Zo indrukwekkend dat ik helemaal verkocht was aan het theater. En aan Jan Decleir.

Later heb ik ontdekt dat goed theater – of film, of muziek, of literatuur, of kunst – de toeschouwers zich vaak ongemakkelijk laat voelen. Cultuur confronteert je met jezelf, met anderen, met de hele samenleving en doet je daarover nadenken. Cultuur versterkt je denkbeelden of gooit ze helemaal om. Maar als dat theater, die film, die muziek, dat boek, dat schilderij of dat beeldhouwwerk goed gemaakt is – en dat is puur subjectief, daar bestaat wat mij betreft geen criteria voor – en je er de hart en de ziel van de maker in voelt, laat het je nooit onberoerd.

Die confrontatie kan hoogst persoonlijk zijn. ‘Het verdriet van België’ van Hugo Claus heeft me ‘de Vlaming’ pas echt doen begrijpen. Het boek heeft me doen begrijpen waarom ik de mensen hier zo stug vond, waarom ze zo weinig van zichzelf prijsgaven. ‘Le pain nu’ van Mohamed Choukri heeft me mijn vader pas echt doen begrijpen. Zijn stilte, de onzekerheid en de twijfels die allemaal onuitgesproken bleven.

Cultuur doet ons nieuwe werelden ontdekken en geven ons de kans om buiten onszelf te treden, zoals Claude Blondeel het onlangs zei in zijn State of the Arts in M HKA. Ze maakt het onbekende bekend en maakt onbekenden bekend. In die zin is het een zeer krachtig instrument om bruggen te slaan en mensen te verenigen.

De ondertekenaars verzetten zich tegen de verregaande economisering van het debat. En gelijk hebben ze want er zijn economische factoren genoeg die cultuur cijfermatig de moeite waard maken. Meer nog, winstgevend maken! Uit recent onderzoek in Frankrijk, besteld door de ministeries van cultuur én economie, blijkt dat de cultuursector bijna 58 miljard euro aan toegevoegde waarde opbracht in 2011. Dat is – nog altijd volgens die studie – 3,2% van het BBP of bijna evenveel als de landbouwsector en maar liefst zeven keer meer dan de automobielsector. Nog cijfers nodig? De culturele sector stelt in Frankrijk 670.000 mensen te werk, of 2,5% van de beroepsbevolking.

  “Maar waarvoor vechten we dan nog?”.

De harde besparingspolitiek van Europa is een kaakslag. Niet alleen voor een sociaal Europa, maar ook voor een cultureel Europa. Volgens Hessel is het motief van het verzet verontwaardiging en is onverschilligheid de slechtst denkbare houding. Als politici moeten we daarom het debat over de rol en de waarde van cultuur in onze samenleving voortdurend blijven voeren. Uit verontwaardiging tegenover de Europese kaalslag of wanneer het populairste cultuurprogramma bij onze eigen openbare omroep wordt afgevoerd. Toen er geld nodig was om de Tweede Wereldoorlog te financieren en Winston Churchill geadviseerd werd om te snoeien in de kunst- en cultuurbegroting, vroeg hij zich af  “Maar waarvoor vechten we dan nog?”. Daarmee is veel gezegd, zo niet alles.

Dus ja, kunstenaars, samenleving maar ook politici, indignez-vous! Bij deze reik ik meteen iedereen de hand die mee een progressief memorandum wil schrijven en ondertekenen. Een culturele leidraad voor de volgende verkiezingen op regionaal, federaal en Europees vlak.

Advertenties

2 thoughts on “Politici over alle partijgrenzen heen, indignez-vous!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s