DEBAT. Homoseksualiteit gaat niet over de anderen.

In Marokko wordt momenteel een debat gevoerd waarvan ik denk dat het geen kwaad kan dat men in België weet dat het gevoerd wordt. En dit op het moment waarop de Gay Pride weer door de Brusselse straten trekt (16/5) en vele Marokkaans-Brusselse politici niet durven zeggen wat ze eigenlijk denken, ook de progressieve niet.

Rachid Benzine

Om dat debat te illustreren hier een tekst van Rachid Benzine, een jonge Marokkaans filosoof die nog heel wat brokken gaat maken. Hij schreef dit stuk in Tel Quel, de Marokkaanse Humo.

Antwoord van Benzine aan Taïa. De brief van Abdellah Taïa (TelQuel nr. 367) laat schrijver en onderzoeker Rachid Benzine niet onverschillig (Les nouveaux penseurs de l’islam, Ed. Albin Michel, 2004).

Beste Abdellah Taïa,
Sta me eerst en vooral toe je te tutoyeren. Zo krijgt mijn brief een broederlijke dimensie die overeenstemt met de geest waarin ik jou aanschrijf. Waarom schrijf ik jou een brief? Je hebt recent een mooie lange brief aan jouw moeder M’Barka gepubliceerd.
Je vraagt haar om je te aanvaarden zoals je bent, in het bijzonder jouw seksuele en affectieve geaardheid. Ik kan niet in de plaats van jouw moeder jouw liefdevolle en intelligente brief beantwoorden. Een brief geschreven vanuit de buik. Maar door al die zeer intieme woorden openbaar te maken en zo bij te dragen tot het debat rond homoseksualiteit in het bijzonder en rond de individuele en openbare vrijheid in ons land in het algemeen, laat je uiteraard niemand onberoerd.

Individuele kwestie, debat voor iedereen
Ik deel niet dezelfde geaardheid, maar ik voel me om andere redenen nauw met je verbonden. Om te beginnen, is er de liefde die we beiden voelen voor ons land. Zelfs als tederheid ten aanzien van Marokkanen gepaard gaat met een strenge blik. Homoseksualiteit laat in elk geval niemand onverschillig. Welke vader of moeder uit een conservatieve cultuur waar homoseksualiteit taboe is, kan de gedachte verdrijven dat een van zijn of haar kinderen, zoon of dochter, homoseksueel zou kunnen zijn? Welke vrouw of man in onze cultuur kan zonder enige beroering aanvaarden dat een van zijn broers of zussen deze intellectuele, affectieve en psychologische neiging vertoont? Homoseksualiteit gaat niet (enkel) over de anderen.

Na je brief gelezen te hebben in TelQuel zou ik je eerst graag mijn respect willen betuigen voor jouw moed. Ons land beschouwt homoseksualiteit steevast als verwerpelijk en verachtelijk gedrag. Nochtans is deze geaardheid van de menselijke seksualiteit er sterk aanwezig. Maar mensen willen dit niet toegeven. Je outen in een islamitisch land, zoals je meermaals gedaan hebt, is lovenswaardig. Vooral met het oog op vruchtbare en tegelijk ook culturele, wetenschappelijke, ethische en historische debatten in een samenleving die gekenmerkt wordt door een conservatief beleid. Heel wat mensen, homoseksueel of niet, in of buiten Marokko, respecteren je net als ik. De homo’s in ons land, die niet anders kunnen dan zich te verbergen, zijn jou zeer dankbaar. Het is algemeen geweten: er is geen nieuw verworven vrijheid zonder vrijgevige intellectuele “strijders” die het risico genomen hebben om herboren te worden. Jij behoort tot die mensen die bereid zijn een heel stuk van zichzelf op te offeren in naam van de rechtvaardigheid. Dit is onder meer een strijd om de uitdaging aan te gaan van de breuk met een conservatieve cultuur, die zo sterk aanwezig is in ons denken, in onze perceptie en beoordeling van onze samenleving.

Homoseksualiteit maakt deel uit van de geschiedenis van het mens-zijn. Er is geen beschaving die dit fenomeen niet gekend heeft of niet kent. Bepaalde samenlevingen leggen echter meer tolerantie aan de dag en laten toe dat homoseksualiteit binnen min of meer uitgebreide grenzen wordt beleefd. Andere samenlevingen – en dit komt vaak voor- willen homoseksualiteit “uitroeien” en pakken de “schuldigen” hard aan. Uit werken van meerdere grote Turkse, Perzische en Arabische dichters uit de achtste tot de vijftiende eeuw (Al-Jahiz, Abu-Nuwas, Khalid Al-Katib, Ahmad al-Tifachi, Muhammad Ibn-Daniyâl, Muhammad Al-Nawadji…) blijkt dat homoseksualiteit toen soms beter werd aanvaard dat vandaag.

Homoseksualiteit, waarom?
Rond de “oorzaken” van homoseksualiteit worden vele discussies gevoerd. Gedurende eeuwen werd dit gedrag beschouwd als een uitdaging voor een seksualiteit bestemd voor de voortplanting van de mens. Een gangbare perceptie, vooral bij religieuze instellingen, of ze nu Joods, christelijk, moslim of boeddhistisch zijn. Zou er hier geen sprake zijn van een ontkenning van het verschil tussen geslachten dat aanwezig is in de natuurlijke orde en dus gewild is door God? Wordt zo de voortplanting niet afgeremd of zelfs een halt toegeroepen? Sinds de ontwikkeling van de psychologie en vooral van de psychoanalyse weten we nochtans dat homoseksualiteit in de eerste plaats niet een vrije keuze is, maar te maken heeft met een seksuele en affectieve geaardheid die zich aan de mensen opdringt. Soms kunnen ze die in verband brengen met hun eigen levensverhaal. Soms ook niet. Je fysiek aangetrokken voelen tot mensen van hetzelfde geslacht is in de eerste plaats een feit, en geen bewuste doorbreking. Vaak wordt dit gegeven als een drama beleefd. Hoe zou het anders kunnen als je kijkt naar de huidige sociale context?

De meeste democratische maatschappijen houden de laatste jaren hiermee rekening en hebben homoseksualiteit uit het strafrecht gehaald. Zij bewandelen de weg van de gelijke kansen, wat dan weer bijdraagt tot een ruimere aanvaarding ervan door de publieke opinie. Vooraanstaande beleidsmakers, zoals de huidige burgemeester van Parijs, werden verkozen zonder dat zij hun homoseksualiteit wegstaken. Gaat Marokko deze weg op of zal het zich met klem ertegen verzetten of zal het proberen zijn eigen weg te vinden? Jouw wens, onze wil is dat in de nabije toekomst de Marokkaanse wetgeving en zeden het voorbeeld van talrijke Westerse samenlevingen of van bijvoorbeeld Zuid-Afrika volgen, of ten minste erdoor geïnspireerd worden. Is dit mogelijk in het Marokko van vandaag?

Het moet gezegd: wij Marokkanen zijn niet echt lucide met betrekking tot bepaalde van onze gedragingen. Wij hebben zoveel schroom dat de meesten in het algemeen in ruimtes leven waar mannen en vrouwen gescheiden zijn. Terwijl homoseksualiteit sterk wordt gehekeld, leven wij in een zeer “homosensuele” sfeer. Het is verboden dat mannen en vrouwen elkaar in het openbaar tekenen van affectie geven. Maar die worden wel als normaal beschouwd tussen mannen en tussen vrouwen! Nergens anders dan in de Maghreb raken en kussen de mannen elkaar zo vaak en zo hartelijk! Maar, zelfs als er geen sprake is van “genitale” homoseksualiteit, is dit dan geen verlenging of een “verzachte” of onvolmaakte vorm van homoseksualiteit? Zo ziet het Westen het in elk geval. Ik hoor een schreeuw van afgrijzen! En toch moeten we, nu we het conservatieve juk achter ons beginnen te laten, deze kwesties op verantwoordelijke wijze onder ogen zien.

Maar in plaats van een poging te doen om te begrijpen, uit te leggen en wetgevend op te treden, “diaboliseren” we liever. Het is immers zo veel makkelijker om uit te vaardigen wat we niet graag hebben. Om verschillende redenen “is het de fout van de anderen”. Ik stel me echt vragen bij de redenen voor deze onbegrijpelijke haat van vele mensen jegens homo’s. Ligt angst aan de basis van deze onbegrijpelijke haat? Angst dat homo’s de bouwstenen van het gezin doen afbrokkelen? Nochtans blijkt uit jouw brief dat je net veel respect voor het gezin betuigt. In jouw vraag naar erkenning voor wie je bent, uit je helemaal niet de wens dat het “heteroseksuele model” zou verdwijnen. Je zag er trouwens het levenslicht door! Dit wijdverbreide onbegrip in onze samenleving is ongetwijfeld het resultaat van alle opgekropte frustratie, vooral seksuele frustratie. Volgens mij moet je dit onbegrip zien als een makkelijke uitlaatklep, zoals het verbijsterende en onrustbarende verhaal van Ksar El-Kébir in november 2007. Er zijn maar weinig dingen nodig om het geweld, de woede en de haat bij burgers aan te wakkeren!

Geslacht, individu en religie
In de Marokkaanse samenleving staan homoseksualiteit, de uitingen en zichtbaarheid ervan uiteraard niet los van de religie. Je moet je geen rad voor de ogen draaien: we worden met ernstige problemen geconfronteerd. Maar ik wil het volgende aanstippen. Je kan de Koran van alles laten zeggen, vaak ook uit onwetendheid. Als we bij de volgende verzen rekening houden, zoals we vandaag moeten doen, met de geschiedenis, de antropologie, de taalkunde, de literaire analyse, de intertekstualiteit met de Bijbel en met nog tal van andere referenties, wat stellen we dan vast? Maar eerst, over welke verzen gaat het?

In soera 7, verzen 80 en 81, richt Lot, de neef van Abraham, een strenge vermaning tot zijn volk: “Allez-vous en venir à une turpitude où nul de par les mondes ne vous a précédés ? Vraiment ! Vous allez de désir aux hommes au lieu de femmes ! Vous êtes un peuple outrancier !” Andere passages uit de Koran stellen de misdaad begaan door het volk van Lot gelijk met homoseksualiteit. Zo lezen we in de verzen 165-166: “Faut-il qu’entre tous les mondes vous alliez aux mâles et laissiez de côté ce que votre Seigneur vous a créé d’épouses ? Non, mais vous êtes gens transgresseurs !” Of nog in de verzen 28-29 : “Et Loth, quand il dit à son peuple : Vraiment, vous commettez une turpitude où nul de par les mondes ne vous a précédés…” Verzen helemaal uit de context rukken, is niet aanbevolen. Ik doe het hier wel uit noodzaak. Uit een snelle en voorlopige blik op de Koran kan je het volgende stellen: als we ons beperken tot de verzen, dan zien we in de eerste plaats dat de interpretatie niet evident is (Bijbelexegeten leggen zelf de nadruk op de tekstuele onduidelijkheid van passages uit de “geschiedenis van Lot” in Sodom).

Anderzijds, als er seksuele betrekkingen onder mannen zouden zijn bij het volk van Lot (dit staat niet in de tekst), dan worden ze niet onderworpen aan welbepaalde straffen. Natuurlijk zal men aanvoeren dat (volgens de Koran) dit volk ten ondergang gebracht werd door dodelijke lemen stenen. Maar is het omwille van de homoseksuele praktijken dat dit volk deze straf kreeg? Of gaat het eerder om het feit dat het geweld jegens de gasten van Lot een zware inbreuk betekende op de wetten van de gastvrijheid? De Joodse verklaring die we in de Bijbel vinden (Genesis 19) gaat over het misdrijf van het gebrek aan respect voor de gastvrijheid die aan elke bezoeker verschuldigd is, zelfs aan een vijand, en gaat niet over homoseksuele zeden. Gastvrijheid is een teken van solidariteit onder mannen die op welk moment ook blootgesteld gesteld zijn aan een bedreiging voor het voortbestaan van een gezin, een groep of een clan. In deze context is homoseksualiteit een bijkomstig element. Zij verstoort de solidariteit niet die zorgt voor het voortbestaan van samenlevingen, in tegenstelling tot de gastvrijheid.

Onze lectuur van de Koran is afhankelijk van onze vooronderstellingen en leesgewoontes. Maar in een geest van dialoog met de Koran en in het licht van de huidige menselijke samenleving en het mens-zijn, moet je de Koran met een veelkleurige bril bekijken en de verschillende interpretaties ernstig bestuderen. De woorden die religieuze wijzen vandaag gebruiken voor homoseksuele praktijken (“liwat” en “luti”) komen in geen geval uit de Koran en dateren waarschijnlijk van het “rechtstijdperk” van de islam (achtste eeuw). De wetsgeleerden van de islam hebben de homoseksuele praktijken dan ook gelijkgesteld met hoererij en overspel, dat wordt aangeduid door de term “zinâ”. De straffen varieerden en variëren in functie van de diverse rechtsscholen. Volgens een wijdverbreide overtuiging in de islam verdienen homo’s de dood. Sommige religieuze autoriteiten stemmen daar sinds jaren volledig mee in. Nu steunt dit idee op één enkele traditie toegeschreven aan Ibn Abbas, neef van de Profeet: “Tuez l’actif et le passif parmi ceux qui commettent l’acte du peuple de Loth, ainsi que la bête et celui qui copule avec une bête”. Maar deze unieke Hadith bevindt zich niet in de belangrijkste verzamelingen van Boukhari en Muslim.

Zie je, beste Abdellah, jouw brief bracht me op een denkoefening over heel wat aspecten van onze menselijke werkelijkheid en onze geloofsbeleving. Ik wens dat heel wat anderen jouw “bekentenis” zien als een uitnodiging tot dialoog en reflectie en niet als een reden tot polemiek en provocatie. Een oproep tot verdraagzaamheid in ons land. Een neen aan de haat. Ik twijfel er niet aan dat jouw moeder M’Barka van je houdt en dat ook altijd zal doen.

Advertenties

2 thoughts on “DEBAT. Homoseksualiteit gaat niet over de anderen.

  1. Yamila, een heel mooie tekst. Bedankt om hem voor ons toegankelijk te maken (ik zal vast niet de enige zijn die de Tel Quel niet leest…). En gefeliciteerd met je blog. Sommige partijen roepen dat het nu over inhoud moet gaan; met dit blog heb je duidelijk niet gewacht op die wat laattijdige inhoudszoekers om goeie inhoud te brengen. Veel succes in de komende weken!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s